Casa di Ricomanjaro

Veel echte helden heb ik niet. Ik vind veel mensen leuk, maar echte helden zie je slechts onder je vrienden. Daarnaast is er een paar handen vol mensen uit de muziek- en filmindustrie en de wetenschap die ik tot mijn echte helden reken. 

Sinds vanavond heb ik er een held bij. Het is Irvin Yalom, schrijver, psychiater en psychotherapeut, geboren in 1931 in Washington DC. Zojuist haal ik zijn dvd The Gift Of Therapy: A Conversation with Irvin Yalom, MD uit de speler. Daarop vertelt hij over zijn werk en filosofie en geeft hij sprekende voorbeelden van hoe hij zijn filosofie in zijn werk tot de praktijk maakt. Yalom is existentialist en schreef naast non-fictie onder meer de roman NIetzsches tranen (When Nietzsche Wept), over de therapeutische ontmoeting tussen Josef Breuer en Friedrich Nietzsche. In het kort (bevat een spoiler; rode tekst overslaan als je het boek nog wil lezen):

Nietzsche komt niet zonder tegenzin in therapie bij Breuer, biedt absurde weerstand aan de behandeling en is na verloop van tijd van onschatbare waarde voor de geestelijke bevrijding van de Oostenrijkse arts/therapeut/filosoof.

Al na het eerste hoofdstuk rekende ik dit boek tot mijn favorieten aller tijden. Ik las het in de herfst van 1998. Inmiddels zijn we het al jaren kwijt, maar ik zou er nog graag een paar passages uit willen lezen. Anyway, negen jaar later zie ik de schrijver dus voor het eerst geïnterviewd worden. Bewondering heb ik voor de Yaloms grondhouding jegens zijn cliënten. Hij ziet hen niet als patiënten, maar als ‘fellow travelers’. Lotgenoten op hun tocht naar psychologische (lees: existentiële) vrijheid. Yalom legt uit er niet voor terug te deinzen in zijn therapie ook zijn eigen leven uit de doeken te doen. Bottomline: verantwoordelijk voor de heilzame werking van de therapie is de relatie tussen cliënt en therapeut. Een van Yaloms uitgangspunten is dat psychisch leed voor een groot deel wordt veroorzaakt door het gedrag van mensen in hun relaties. Door te kijken naar hoe iemand andere mensen tegemoet treedt, krijg je een beeld van de oorzaak van een probleem. Om deze oorzaak en het probleem met een cliënt te analyseren, wijst de therapeut hem op zijn gevoelens en gedrag in het hier-en-nu. Op de actuele dynamiek van de relatie. Ik geef het voorbeeld van de wanbetaler.

Yalom had een cliënt die zijn rekening almaar niet betaalde. Als de therapeut ernaar vroeg, antwoordde de man dat hij het telkens vergat. In de eerstvolgende sessie legde Yalom het voorval onder de loep. De cliënt vertelde dat hij tot nog toe zeer tevreden was over de therapie. Yalom: “Maar een deel van jou wil mij kennelijk niet betalen. Zullen we daar dan eens naar kijken?” De cliënt ging bij zichzelf te rade. Na wat nadenken vertelde hij dat de therapeut in vorige sessies een paar keer had nagelaten over bepaalde voorvallen te beginnen. Veel kritiek kwam er echter niet. Yalom liet het onderwerp in een ander licht terugkomen. “Hoe denk je dat ík het vind dat jij de rekening niet betaalt? De cliënt schrok en antwoordde: “Irritant?”. Yalom bevestigde dat en legde uit waarom. Om dan te vragen: “Dus je bent voornamelijk heel tevreden over mij; wat levert het joú dan op om mij te irriteren?”

De dvd is uitgebracht naar aanleiding van Yaloms boek The Gift Of Therapy: An Open Letter To A New Generation Of Therapists And Their Patients (2002). Ik heb het nog niet gelezen, maar de dvd indachtig, denk ik dat het een aanrader is voor elke therapeut. En zijn patiënten.